Portre rötuşunda cilt dokusunu bozmadan pürüzsüzleştirme

Cilt rötuşunda en sık yapılan hata, pürüzsüzlüğü "bulanıklık" sanmaktır. Oysa temiz görünen bir cilt, dokusu silinmiş cilt değil; ton geçişleri düzeltilmiş, lekeleri alınmış ama gözeneği duran cilttir. Bu yazıda frequency separation ile dodge & burn yöntemlerini yan yana koyup hangisinin nerede işe yaradığını, hangi ayarlarla çalıştığımı ve baskıya giden dosyada nelere dikkat ettiğimi adım adım anlatıyorum.

Plastik görünüm tam olarak nereden geliyor

Yirmi yıldır stüdyoda portre çekiyorum ve bana rötuşu beğenilmeyen kare getirildiğinde neredeyse her seferinde aynı üç sebepten biri çıkıyor:

Birincisi, gözeneklerin tamamen silinmesi. Yüzde doku kalmayınca gözler ve dudaklar keskin, cilt yumuşak kalıyor; beyin bunu "yapay" olarak okuyor. İkincisi, ton haritasının bozulması. Yanağın alnına, çenenin boyna geçişindeki açık-koyu düzeni kaybolunca yüz hacmini yitiriyor, kağıttan kesilmiş gibi duruyor. Üçüncüsü ise renk lekelerinin görmezden gelinmesi; kızarıklık ve sarılık dururken sadece bulanıklaştırma yapılınca cilt "kirli ama parlak" bir hal alıyor.

Bu üç sebebin ilk ikisi doğrudan yöntem seçimiyle ilgili. Frequency separation dokuyu koruyup ton ve renk düzeltmeye, dodge & burn ise hacmi tekrar kurmaya yarıyor. Yani bunlar birbirinin alternatifi değil, iş bölümü yapan iki araç.

Rötuş başlamadan önce kazanılan iş

Rötuşun yarısı çekimde biter. Ben stüdyoda tek ana ışığı yüze 45 derece açıyla ve modelin göz hizasından biraz yukarıdan veriyorum; dolgu ışığını ana ışığın karşısına, bir buçuk ile iki diyafram altında bırakıyorum. Sert ve yandan gelen ışık gözenekleri ve pürüzü kabartır, sonra bunu bilgisayarda saatlerce temizlemeye çalışırsınız.

Birkaç pratik not:

Modelin cildi parlıyorsa çekimden önce mat pudra sürdürmek, sonradan yapılan parlama temizliğinden her zaman daha iyi sonuç verir.
Poz sırasında yüzü çok yakın plandan sıkıştırmak yerine bir adım geri çekilip odak uzaklığını uzatmak, cilt yüzeyindeki mikro düzensizlikleri yumuşatır.
RAW çekin. JPEG üzerinde yapılan cilt rötuşunda ton geçişlerinde bantlaşma çok daha hızlı ortaya çıkar.
Dosyayı Photoshop'a 16 bit açın. 8 bit'te özellikle alın ve yanak gibi geniş düz alanlarda geçişler kırılıyor.

Sıra önemli: önce leke, sonra ton, en sonda doku

Sıralamayı bozarsanız aynı işi iki kere yaparsınız. Benim izlediğim sıra şu:

Kalıcı olmayan kusurlar: sivilce, kızarıklık, uçuk, geçici izler. Bunlar spot healing ve healing brush ile ayrı bir boş katmanda temizlenir. "Sample: All Layers" açık olsun.
Kalıcı özellikler: ben, yara izi, çil. Bunlara ya hiç dokunmam ya da yoğunluğunu azaltırım. Müşteriye "benlerinizi silelim mi" diye sormak, sildikten sonra geri açmaktan kolaydır.
Renk ve ton düzensizlikleri: gözaltı morluğu, burun kenarındaki kızarıklık, alındaki sarılık.
Hacim ve geçişler: dodge & burn.
Son doku dengesi ve keskinlik.

İlk iki adım bitmeden frequency separation'a girmeyin. Aksi halde yüksek frekans katmanına taşınan sivilcelerle boğuşursunuz.

Frequency separation: neyi çözer, neyi çözmez

Mantığı basit: görüntüyü iki katmana ayırırsınız. Alt katmanda renk ve ton (düşük frekans), üst katmanda gözenek, kıl, ince çizgi yani doku (yüksek frekans) bulunur. Cildin rengini ve tonunu düzeltirken dokuya hiç dokunmamış olursunuz.

Kurulum şöyle: arka planı iki kez çoğaltın, alttakine "renk", üsttekine "doku" deyin. Renk katmanına Gaussian Blur uygulayın. Yarıçap, gözeneklerin tam kaybolduğu ama yüz hatlarının hâlâ okunduğu değer olmalı; yaklaşık 2500 piksel genişliğindeki bir yüz kadrajında bende bu genelde 5–9 piksel arasında çıkıyor. Sonra doku katmanını seçip Image > Apply Image ile 16 bit dosyada Layer olarak bulanık katmanı seçin, Blending: Add, Scale: 2, Offset: 0 ve Invert işaretli olsun. 8 bit çalışıyorsanız Blending: Subtract, Scale: 2, Offset: 128. Doku katmanının karışım modunu Linear Light yapın.

Bundan sonra bütün iş renk katmanında olur. Lasso ile lekeli alanı seçin, seçimi 10–20 piksel yumuşatın ve o alana hafif Gaussian Blur uygulayın; ya da mikser fırçayla tonu komşu alana yaklaştırın. Gözaltındaki morluğu, çene kenarındaki sarılığı böyle çözersiniz ve gözenek yerinde durur.

Frequency separation'ın çözmediği şey hacimdir. Yanaktaki iri açık-koyu lekeyi bulanıklaştırırsanız leke gider ama yüzün yuvarlaklığı da gider. Bu yöntem geniş tonal düzensizliklerde acele edilirse yüzü düzleştirir. Sınırı şöyle koyuyorum: iki üç santimden küçük renk lekeleri frekans ayrımının işi, daha büyük alanlar dodge & burn'ün işi.

Dodge & burn: yavaş ama en dürüst yöntem

Dodge & burn'de cildin dokusuna hiç dokunmadan sadece piksellerin parlaklığını değiştirirsiniz. Bu yüzden ne kadar uğraşırsanız uğraşın plastik görünüm oluşmaz; en fazla iyi yapılmamış olur.

Kurulum için iki yol var. Birincisi %50 gri dolgu katmanı, karışım modu Soft Light; beyazla boyayınca açar, siyahla boyayınca koyultur. İkincisi biri yukarı biri aşağı çekilmiş iki Curves katmanı, maskeleri siyaha çevrilir ve beyaz fırçayla boyanır. Ben ikincisini tercih ediyorum çünkü etkiyi sonradan katman opaklığıyla topluca ayarlayabiliyorum.

Fırça ayarları kritik:

Yumuşak kenarlı fırça, Opacity %100, Flow %1–3.
Ekranda %100 büyütmede çalışın, sonra %25'e inip kontrol edin.
Üstte geçici bir kontrol katman grubu kurun: Black & White ayar katmanı, üstüne sert bir S eğrisi. Bu, gözle görünmeyen ton lekelerini ortaya çıkarır. İş bitince grubu kapatın.
Lekeyi "silmeyi" değil, komşusuyla aynı parlaklığa getirmeyi hedefleyin.

Bir portrede ciddi dodge & burn yirmi dakikadan bir saate kadar sürebilir. Bu yüzden her karede yapmam. Vesikalık ve kurumsal portrede frekans ayrımı ve leke temizliği yeterli oluyor; düğün albümünde ise kapak, açılış sayfası ve gelinin yakın plan kareleri gibi seçtiğim on beş kadar kadrajda dodge & burn'e giriyorum. Hangi karede hangi işlemin yapıldığını akılda tutmak imkânsız olduğu için ben bu takibi kendi geliştirdiğim Stüdyo Albüm programında rötuş aşaması olarak işaretleyip ilerliyorum; kalabalık işlerde "bu kare rötuşlandı mı" sorusunu ortadan kaldırıyor.

İkisini birlikte kullandığım iş akışı

RAW'da beyaz dengesi ve pozlama; cilt tonunda kırmızı kanalın kırpılmadığından emin ol.
16 bit TIFF olarak aç, boş katmanda healing brush ile geçici lekeleri temizle.
Frequency separation kur, sadece renk katmanında çalış: gözaltı, burun kenarı, alın sarılığı.
Katmanları grupla ve kapat, sonucu yeni bir katmana damgala (Ctrl+Alt+Shift+E).
Curves ile dodge & burn: önce büyük hacimler, sonra ince geçişler.
Cilt tonunu dengelemek için çok hafif bir Hue/Saturation veya Selective Color; kırmızıyı azaltırken cildi griye düşürme.
Gerekirse tüm katmanı damgalayıp %8–15 opaklıkta çok hafif bir yumuşatma; maskeyle sadece geçiş bölgelerine uygula, gözden ve dudaktan uzak dur.
Doku kaybı hissediyorsan üstte yeni bir katmana %1–2 arası tek renk gürültü ekleyip Overlay modunda maskele.
Son keskinleştirmeyi çıktı boyutuna göre yap; büyük baskıda ve ekranda aynı değeri kullanma.

Ne zaman durmak gerekir

En iyi kontrol, dosyayı kapatıp ertesi gün açmaktır. Ama teslim bugünse iki hızlı test var. Birincisi görüntüyü %25'e küçültüp bakmak: bu boyutta yüz hâlâ hacimli duruyor mu? İkincisi orijinaliyle hızlıca karşılaştırmak; kişiyi tanıyorsanız "bu o mu" sorusu net cevap verir. Cilt rötuşunun amacı kişiyi değiştirmek değil, o gün iyi göründüğü halini kalıcı kılmaktır.

Bir de baskı gerçeği var. Ekranda hafif kaldığını düşündüğünüz doku, mat kağıda basıldığında daha da azalır. Ben albüme gidecek kareleri hep ekranda gördüğümden bir tık daha fazla dokulu bırakıyorum; parlak kağıtta ise tersine, gözenek fazla belirgin kalabiliyor.

Özetle

Pürüzsüz cilt, dokusu silinmiş cilt değil; ton ve renk düzensizlikleri giderilmiş, gözeneği duran cilttir.
Frequency separation küçük renk ve ton lekelerini dokuya dokunmadan çözer; büyük alanlarda kullanılırsa yüzü düzleştirir.
Dodge & burn yavaştır ama pikselin dokusunu değiştirmediği için plastik görünüm üretmez; hacmi kuran yöntem budur.
Sıra şaşmasın: önce geçici lekeler, sonra renk, sonra hacim, en sonda doku ve keskinlik.
16 bit çalışın, %100 ve %25 büyütmede dönüşümlü kontrol edin, çıktı ortamına göre doku miktarını ayarlayın.