Düğün fotoğrafları için 3-2-1 yedekleme nasıl kurulur?

Düğün fotoğrafçılığında telafisi olmayan tek şey vardır: kaybolan dosya. Lensi tekrar alırsın, ışığı tekrar kurarsın ama o gelinin baba evinden çıkışını bir daha çekemezsin. Bu yazıda, yirmi yıldır stüdyoda uyguladığım ve iki şubede de aynı şekilde işleyen 3-2-1 yedekleme düzenini, çekim günü kart yönetiminden arşiv diskinin yılda bir test edilmesine kadar adım adım anlatıyorum.

3-2-1 kuralı tam olarak ne diyor?

Kural basit: her işin en az üç kopyası olacak, bu kopyalar en az iki farklı ortamda duracak, bir tanesi de başka bir mekânda bulunacak.

Üç kopya derken "aynı diskte üç klasör" demiyoruz. Disk bozulduğunda üçü birden gider. İki farklı ortam derken de bir iç disk, bir taşınabilir SSD, bir NAS ya da bulut gibi fiziksel olarak ayrı cihazları kastediyoruz. Farklı mekân şartı ise en can sıkıcı senaryolar içindir: su basması, yangın, elektrik dalgalanması, hırsızlık. Stüdyoda üç disk varsa ve üçü de aynı odada duruyorsa, aslında tek bir olaya karşı korumasızsın.

Bir de sık karıştırılan nokta: RAID yedek değildir. RAID'li bir NAS, disklerden biri arızalandığında işin durmamasını sağlar; ama yanlışlıkla sildiğin klasör RAID'de de silinir, virüs bulaşırsa RAID'de de bulaşır. RAID kesintisizlik içindir, yedekleme değildir.

Çekim günü: kayıp genellikle burada başlar

Benim gördüğüm veri kayıplarının çoğu diskin bozulmasından değil, çekim gününün telaşından çıkıyor. Kartın cepte unutulması, dolu kartın yanlışlıkla makineye takılıp formatlanması, kartı bilgisayara kopyalarken yarıda çıkarma...

Uyguladığım düzen şu:

• Makine iki kart yuvalıysa, ikinci yuvayı "yedek yazma" moduna alırım. Aynı kare iki karta birden yazılır. Düğünde hız kaybı kadar riski yoktur, kart kaybı kadar vardır.
• Tek yuvalı gövdede kartı sonuna kadar doldurmam. Orta boy kartlarla çalışıp gelin alma, nikâh, salon gibi bölümleri ayrı kartlara bölerim. Tek kart bozulursa bütün düğün değil, bir bölüm risk altına girer.
• Dolan kart makineye geri girmez. Kart cüzdanında dolu kartları ters çevirerek koyarım; ters duran kart "dolu" demektir. Bu küçük alışkanlık, gece yarısı yorgunken en çok işe yarayan şeydir.
• Kart asla bilgisayarda "sil" ile temizlenmez. Boşaltma işlemi, kopya kontrol edildikten sonra makinenin kendi format menüsünden yapılır.
• İkinci fotoğrafçı varsa kartları kendisi taşımaz; salondan çıkmadan önce toplarım. İki kişinin kartı iki ayrı cüzdanda, iki ayrı çantada durur.

Bir de şu var: kartlar teslime kadar silinmez. Bende düğünün kartları, albüm baskıya gidip müşteri onayı alınana kadar boşaltılmaz. Kart, farkında olmadan üçüncü kopya görevi görür.

Çekim akşamı: ilk kopyalar ve doğrulama

Düğünden döndüğüm gece, yatmadan önce mutlaka iki kopya çıkarırım. Sıralama şöyle:

1. Kart okuyucudan dizüstünün diskine kopyala. Kart okuyucu USB portuna doğrudan takılır, hub'a değil; ucuz hub yüzünden yarıda kesilen kopyalama çok gördüm.
2. Aynı klasörü taşınabilir bir SSD'ye kopyala. Bu ikinci kopya çantada değil, başka bir yerde durur.
3. Kopya bitince dosya sayısını ve toplam klasör boyutunu karşılaştır. Kartta 1.412 dosya varsa iki hedefte de 1.412 dosya olacak.
4. Rastgele beş on kareyi aç, gerçekten açılıyor mu bak. Boyutu doğru görünen ama yarısı bozuk RAW dosyası nadir de olsa çıkıyor.

Ertesi gün stüdyoya geldiğimde bu klasör ana çalışma diskine aktarılır. Düğün klasörleri gigabaytlarca tuttuğu için bunu ağ üzerinden doğrudan yapıyorum; iki bilgisayar arasında sunucuya uğramadan aktarım için kendi yazdığım Stüdyo Paylaş'ı kullanıyorum, konunun detayını stüdyodaki bilgisayarlar arasında büyük dosya aktarımı yazısında anlattım.

Klasör düzeni olmadan yedekleme işe yaramaz

Yedeklemenin görünmeyen yarısı isimlendirmedir. Üç kopyan olsa bile, hangi klasörün hangi düğün olduğunu bilmiyorsan o veri yok sayılır.

Bende kök klasör yıla göre, iş klasörü tarihle başlar:

• 2025 / 2025-08-14_Ayse-Mehmet_Dugun
• İçinde: 01_HAM, 02_SECIM, 03_RETUS, 04_ALBUM, 05_TESLIM

Tarihi başa ve yıl-ay-gün sırasıyla yazmanın sebebi, klasörlerin isme göre sıralandığında kendiliğinden kronolojik dizilmesi. 14-08-2025 yazarsan sıralama karışır.

Ham klasörü bir kere yazılır, bir daha dokunulmaz. Rötuş, seçim, düzenleme hep ayrı klasörlerde ilerler. Böylece yedekleme yazılımı her gece bütün arşivi değil, sadece değişen klasörleri taramak zorunda kalır. Hangi işin hangi aşamada olduğunu, kartların boşaltılıp boşaltılmadığını takip etmek içinse ayrı bir sistem gerekiyor; onu da düğün fotoğrafçılığında iş takibi yazısında anlattım.

Stüdyoda kalıcı düzen: hangi disk nerede duracak?

Çekim gecesinin geçici kopyaları bir yana, stüdyoda kalıcı üç ayaklı bir düzen kurdum:

• Birinci kopya: çalışma diski. Üzerinde işlem yapılan, hızlı olması gereken disk. Rötuş ve albüm tasarımı burada döner.
• İkinci kopya: yedek disk ya da NAS. Çalışma diskinden her gece otomatik kopyalanır. Windows'ta bunun için ayrıca bir program almaya gerek yok; sistemle gelen robocopy yeterli. Ama dikkat: aynalama seçeneği kaynakta silinen dosyayı hedeften de siler. Yanlışlıkla sildiğin klasör gece yarısı yedekten de uçar. Ben silme yapmayan, sadece yeni ve değişen dosyaları ekleyen ayarı tercih ediyorum.
• Üçüncü kopya: dışarıdaki kopya. Bende bu, diğer şubede duran bir disk. Ayda bir değil, her ay iki kez yer değiştirir. Tek şubesi olan arkadaşlara önerim, diski eve götürmek ya da bulut kullanmak. Bulutta ilk yükleme uzun sürer; sadece ham dosyaları değil, teslim edilen son hâlleri ve albüm tasarım dosyalarını yüklemek bile büyük fark yaratır.

Diskleri yaşlarına göre takip ediyorum. Satın alma tarihini etikete yazıp, üç yılını dolduran arşiv diskini emekliye ayırıyorum. SMART değerlerine ayda bir bakmak da beş dakikalık iş; bozulacak disk çoğu zaman önce huysuzlanır.

Yedeği test etmeyen, aslında yedeklemiyor

En sık yapılan hata, yedeğin çalıştığına inanmak. Yılda en az bir kez şunu yapıyorum: rastgele bir eski düğün seçip, yedek diskten ya da buluttan ham klasörü geri indiriyorum, açıp bakıyorum. Beş yıl önceki bir işi geri çağırmak on dakika sürüyorsa sistem çalışıyor demektir.

Bir de arşivin sonsuza kadar tutulamayacağını kabul etmek gerekiyor. Ham dosyaları ne kadar süre saklayacağımı sözleşmede yazıyorum. Süre dolduktan sonra hamları temizleyip sadece teslim edilen kareleri ve albüm sayfalarını saklıyorum. Bu sayede arşiv büyümesi kontrolden çıkmıyor.

Kart yanlışlıkla formatlandıysa da pes etmeyin: o karta bir daha hiçbir şey yazmayın, makineye takmayın, doğrudan kurtarma yazılımıyla okutun. Üzerine yazılmadığı sürece kareler çoğunlukla geri geliyor.

Haftalık kontrol listesi

• Çekimden dönünce iki kopya çıkarıldı mı, dosya sayısı eşit mi?
• Kartlar teslime kadar dolu olarak bekletiliyor mu?
• Gece otomatik yedeği çalıştı mı, kayıt dosyasında hata var mı?
• Dış mekândaki disk son iki hafta içinde güncellendi mi?
• Yeni işlerin klasör adı tarih-isim düzenine uygun mu?
• Ayda bir: disk sağlık durumu kontrol edildi mi?

Özetle

• Üç kopya, iki farklı ortam, bir tanesi başka mekânda; bu üçü tamam değilse sistem eksiktir.
• Kayıpların çoğu çekim günü telaşında olur: iki karta yazma, dolu kartı ayırma ve kartı teslime kadar silmeme alışkanlığı en ucuz sigortadır.
• Kopyalamadan sonra dosya sayısını ve birkaç kareyi mutlaka doğrula; kopyalandığını varsaymak yedek değildir.
• RAID ve otomatik aynalama silme hatasına karşı korumaz; yedekleme ayarını silmeyen biçimde kur.
• Yılda bir kez eski bir işi geri yükleyerek test et; test edilmemiş yedek, olmayan yedektir.